با آن كه بيماري‌هاي ويروسي ـ تنفسي كمتر از باكتري‌ها باعث عوارض و مرگ و مير مي‌شوند، اما بايد توجه داشت ويروس آنفلوآنزا از معدود ويروس‌هايي است كه در افرادي با شرايط خاص همچنان خطرناك است و مي‌تواند افراد زيادي را به كام مرگ بكشد يا حتي در صورت بهبودي نيز عوارضي برجا بگذارد.

آنفلوآنزا يك بيماري حاد تنفسي است كه برخلاف ويروس‌هاي سرماخوردگي، علاوه بر آن كه مي‌تواند راه‌هاي تنفسي فوقاني را درگير كند، منجر به عفونت راه‌هاي تنفسي تحتاني و ريه‌ها نيز مي‌شود. اين بيماري حتي ممكن است حيوانات را هم مبتلا كند.

ويروس آنفلوآنزا به تنهايي ويروس قدرتمندي نيست ولي مثل تمام ميكروارگانيسم‌هاي ديگر، بيماري حاصل از آن، نتيجه تعامل مستقيم بين عامل بيماريزا و بدن فرد ميزبان است. اين ويروس يكي از متنوع‌ترين ويروس‌هاست و هر از چند گاهي ماركرها يا همان آنتي‌ژن‌هاي سطحي خود را عوض مي‌كند و به اين ترتيب افرادي كه قبلا در معرض بيماري قرار گرفته‌اند يا واكسن زده‌اند همچنان در خطر بيماري قرار دارند، ولي معمولا هيچ‌كس در يك سال دو بار دچار آنفلوآنزا نمي‌شود. سيستم ايمني ما طوري طرح‌ريزي شده است كه ويروس‌ها و عوامل ديگر را از روي ماركرهاي خاص آنها مي‌شناسد و بر ضد اين ماركرها آنتي بادي مي‌سازد و از اين راه با عامل بيماريزا مقابله مي‌كند. حال اگر ويروسي هميشه با يك ماركر باشد، چنانچه سيستم ايمني يك بار با آن مواجه شود، آنتي بادي ساخته شده براي مدت طولاني و حتي تمام عمر در بدن باقي‌مي‌ماند و در خون گردش مي‌كند و به محض ورود مجدد عامل بيماريزا آن را خنثي مي‌سازد البته فرد يا به بيماري دچار نمي‌شود يا بيماري خفيف‌تر با عوارض كمتري را تجربه مي‌كند، ضمن آن كه دوره آن بيماري نيز كوتاهتر خواهد بود، ولي مثلا اگر ويروسي مثل ويروس آنفلوآنزا اين ماركرهاي سطحي خود را مدام تغيير دهد هر بار كه وارد بدن مي‌شود، از آنجا كه ماركر سطحي قبلي ديگر وجود ندارد يا تغيير كرده است، سيستم ايمني بدن به صورتي رفتار مي‌كند كه گويا اولين بار است كه با ويروس مواجهه شده است و يك واكنش شديد و همه جانبه نسبت به آن نشان مي‌دهد.

بنابراين بيماري شديدتر مي‌شود و با عوارض و مشكلات بيشتري همراه است، چراكه گاهي ويروس جديد مقاوم‌تر از ويروس قبلي است. به اين دلايل و دلايل بسيار ديگر هر ساله بايد اقدامات پيشگيرانه به طور كامل صورت گيرد. براي مثال به افرادي كه در معرض خطر ابتلا قرار دارند پيشنهاد مي‌شود واكسن بزنند.

آنفلوآنزا نوعي بيماري ويروسي است كه معمولا در افرادي كه بدني سالم و جوان دارند دوره كوتاهي از بيماري را ايجاد مي‌كند كه با دارو يا حتي بدون دارو نيز بهبود مي‌يابد، ولي كافي است فردي كوچكترين بيماري يا مشكل جسمي زمينه‌اي داشته باشد يا حتي به دنبال بيماري يا هر مشكلي مثلا استفاده از داروهاي سركوب كننده ايمني، در ركود جسمي قرار داشته باشد. آن وقت است كه ديگر آنفلوآنزا يك بيماري ساده محسوب نمي‌شود و مي‌تواند حتي به مرگ منجر شود.

افراد بالاي 65 سال، افرادي كه در خانه سالمندان زندگي مي‌كنند، تمام افرادي كه از بيماري‌هاي قلبي يا ريوي مزمن رنج مي‌برند، تمامي بيماران مبتلا به بيماري‌هاي متابوليك مزمن مثل ديابت و نارسايي مزمن كليوي، كودكان و بالغيني كه به دليلي مجبورند آسپيرين مصرف كنند، پرسنل كادر بهداشتي و درماني كه با بيماران بسياري سروكار دارند، خانم‌هاي بارداري كه بخصوص 3 ماهه اول و دوم بارداري خود را در زمان شيوع آنفلوانزا مي‌گذرانند، افرادي كه به هر علتي دچار نقص سيستم ايمني هستند و افرادي كه HIV مثبت بوده‌اند و نيز افرادي كه يكي از اعضاي خانواده‌شان مبتلا به آنفلوآنزا شده است، از افرادي محسوب مي‌شوند كه در معرض خطر بوده و به منظور حفظ خودشان و همچنين كاهش بار ناشي از بيماري بر جامعه، بايد حتما براي واكسن زدن و انجام اقدامات پيشگيرانه به مراكز بهداشتي مراجعه كنند.

بايد توجه داشته باشيد كه آنفلوآنزاي حيوانات نيز قابل انتقال به انسان است و در بعضي موارد از نوع انساني كشنده‌تر نيز هستند. براي مثال آنفلوآنزاي پرندگان در صورتي كه انسان‌ها را مبتلا سازد ممكن است مرگ و ميري در حد 65 درصد داشته باشد. البته اين آنفلوآنزا معمولا از انساني به انسان ديگر منتقل نمي‌شود. بنابراين تمام افرادي كه با حيوانات سر و كار دارند، بايد جوانب احتياط را رعايت و از تماس بدون حفاظ با حيوانات مبتلا يا مشكوك اجتناب كنند.

خوشبختانه سال‌هاست واكسن آنفلوآنزا ساخته شده و به راحتي در دسترس است. البته علاوه بر واكسيناسيون مي‌توان از داروهاي ضدويروس نيز استفاده كرد. مثلا آمانتادين، Oseltamivir و زاناميوير براي پيشگيري از فعال شدن مجدد بيماري و پيشگيري فصلي استفاده مي‌شوند. به علاوه Oseltamivir در مواردي كه يكي از اعضاي خانواده به آنفلوآنزا مبتلا شده، براي بقيه افراد خانواده تجويز مي‌شود تا مانع ابتلاي آنها شود. حتي مي‌توان همراه با مصرف دارو نيز واكسن زد كه در اين صورت اثربخشي اين دو با هم بيشتر مي‌شود.

به طور كلي واكسن آنفلوآنزا انواع مختلفي دارد. يك نوع اين واكسن به صورت ويروس زنده ضعيف شده است كه در ايران وجود ندارد، ولي نوع غيرفعال شده ويروس در ايران موجود است و در دسترس قرار دارد. يك نوع واكسن 3 ظرفيتي آنفلوآنزا نيز وجود دارد كه براي هر دو نوع A و B ويروس آنفلوآنزا ساخته شده است و كارايي وسيع‌تري دارد. البته كارايي واكسن آنفلوآنزا بسته به گروه‌هاي سني مختلف، از 70 تا 90 درصد متفاوت است. بيشترين اثربخشي اين واكسن در افراد نوجوان و جوان است و با بالا رفتن سن اين اثرگذاري كاهش مي‌يابد.

اگر واكسن و دارو در دسترس نبود بهترين راه پيشگيري شستن دست‌هاست. شستن دست‌ها از مهم‌ترين اركان بهداشت است كه اثرگذاري آن در كاهش بسياري از بيماري‌ها اثبات شده است.

فاطمه خداكرمي