اضطراب، ترس و آنتي‌بيوتيك‌ها براي فلور روده مضر هستند و در فعاليت و كاركرد آن اختلال به وجود مي‌آورند.

از سوي ديگر، استفاده از مواد مغذي غني و تازه، بخوبي مي‌تواند ما را در ساختار و تناسب رضايت‌بخش فلور روده و حفظ سلامتمان ياري رساند.

بدن انسان همواره در ارتباط و تماس با ميلياردها باكتري است كه در دهان، بيني، پوست، آلت تناسلي و روده زندگي مي‌كنند و همان گونه كه براي ادامه حيات به محيط زيست مناسب احتياج دارند، بخشي از سلامت بدن ميزبان، نيز در گرو عملكرد صحيح آنهاست. اين باكتري‌ها سلول‌هايي هستند كه به وسيله ديواره سلولي احاطه و به صورت تقسيم سلولي، با سرعت تكثير مي‌شوند و تعداد برخي از آنها در عرض 15 دقيقه به 2 برابر مي‌رسد. در صورتي كه به محيط‌زيست آسيب وارد شود، اين باكتري‌ها و قارچ‌ها در تناسبشان اختلال پديد مي‌آيد و تغيير ماهيت داده، به مهاجم تبديل مي‌شوند.

در چنين موقعيتي است كه قارچ‌هاي ميكروسكوپي موجب عفونت‌هاي قارچي خواهند شد. بنابراين حفظ محيط‌زيست متعادل براي همزيستي ارگانيسم‌هاي ميكروسكوپي، نقشي بسيار ضروري در سلامت ما دارد.

همان طور كه مي‌دانيم، فلور روده‌اي در توليد و تحولات هورموني و ويتامين‌ها و مواد ضروري ديگر نيز قابل اهميت است.

باكتري‌هاي موجود در روده كوچك در توليد ويتامين حياتي B12 و در روده بزرگ در توليد ويتامين K ـ كه براي انعقاد خون ضروري است ـ نقش اساسي بازي مي‌كنند. به طور كلي تمام باكتري‌ها و موجودات ميكروسكوپي براي زيست و حيات خود در نواحي مختلف به رقابت با يكديگر مشغول‌اند. باكتري‌هايي كه با ما همزيستي مي‌كنند، خود را با اين محيط و نوع تغذيه‌اي كه مورد استفاده آنها قرار داده مي‌شود، مطابقت مي‌دهند. به اين ترتيب ميكروارگانيسم‌هاي موجود در فلور بدن در مقابله با باكتري‌هايي كه براي زيست خود، در جستجوي شرايط مناسب هستند، به رقابت درمي‌آيند و به همين علت هم روده‌ها از اكوسيستم خاص خود برخوردارند. البته باكتري‌هاي موجود روده در افراد مختلف، متنوع هستند و اين تنوع به نوع تغذيه، سن، محيط زيست و شيوه زندگي افراد بستگي دارد. ايجاد اختلال در تناسب اين باكتري‌ها، باعث بروز مشكلات گوارشي نامشخص مي‌شود كه پي بردن به علت اصلي را دشوار مي‌كند. در ضمن، همان‌طور كه مي‌دانيم اضطراب، افسردگي و استرس موجب تنزل توانايي بدن در جذب ويتامين‌ها و مواد مغذي از مواد مصرف شده مي‌شود. در ضمن اشتهاي چنين افرادي كاهش مي‌يابد و در نتيجه دچار سوءتغذيه مي‌شوند.

امروزه اختلالات گوارشي‌اي كه به دليل مصرف داروهاي شيميايي بروز مي‌كند روبه افزايش است. آماري كه در كشور سوئد در سال 97 ميلادي به دست آمده، نشان مي‌دهد، 14 درصد مشكلات گوارشي بيماران، رابطه مستقيم با مصرف دارو داشته است.

برخي باكتري‌ها با توليد توكسين و برخي با مصرف املاح و ويتامين‌هاي موجود در غذا، باعث تحليل رفتن مواد مورد نياز بدن مي‌شوند و اين موضوع زماني رخ مي‌دهد كه اختلال در فلور ميكروبي روده حاصل شده و باعث ايجاد مشكلات گوارشي مي‌شوند. اين مشكلات به صورت سردرد، دل درد، بي‌حوصلگي، عوارض سرماخوردگي يا حساسيت غذايي، خود را نشان مي‌دهد. البته با پيشرفت تكنولوژي و صنعتي شدن جوامع امروزي، تغذيه تنها به منظور سير شدن صورت مي‌گيرد، نه به منظور برآوردن نيازهاي سوخت و ساز بدن. از سوي ديگر، صرف غذا با استرس و عجله باعث ايجاد مشكلات مزمن گوارشي در اين افراد مي‌شود. نوع و وضعيت غذايي افراد، نقش اساسي در تناسب و نوع باكتري‌هاي روده دارد.

مصرف آنتي‌بيوتيك‌ها،‌ خوردن غذاهاي شيرين و صنعتي، آلودگي به ميكروب هليكوباكتر در گوشت مرغ، ميكروب سالمونلا در تخم‌مرغ و گوشت و ميكروب ليستريا در پنير و نبود مواد فيبردار در غذاي مصرفي، مي‌تواند تاثيرات سويي در عملكرد اين باكتري‌‌ها به وجود آورد. در چنين شرايطي، باكتري‌هاي مفيد روده، تغيير ماهيت داده، باعث مقاوم‌سازي باكتري‌ها نسبت به آنتي‌بيوتيك‌ها مي‌شوند و آنان را به ميكروب‌هاي مهاجم و مقاوم در برابر آنتي‌بيوتيك‌ها تبديل مي‌كنند. با توجه به تغذيه غيراصولي كه اكثر ما دچار آن هستيم، احتمال وجود چسبندگي‌هاي ميكروبي در جدار روده‌ها وجود دارد. به همين دليل، نه‌تنها پاكسازي و شستشوي روده‌ها در حفظ سلامت بسيار مفيد است، بلكه به گردش خون و حفظ شادابي ياري مي‌رساند و حتي باعث شادابي پوست، ناخن‌ها و شفافيت مو مي‌شود.

به منظور حفظ يك دستگاه گوارش سالم، تغذيه سالم و همه‌جانبه همراه با داشتن روابط و ضوابط سالم در زندگي ضروري است. خوردن غذاهاي فيبردار براي تسهيل در عمل تخليه روده‌ها و جلوگيري از يبوست و حفظ سلامت مخاط روده‌ها حائز اهميت است و توجه به اين موضوع از دوران كودكي و نوجواني بايد رعايت شود، چرا كه ايجاد اختلالات گوارشي در دوران جواني و بي‌توجهي به رفع اين مشكل، مي‌تواند عوارض خود را در بزرگسالي بروز دهد. بررسي عادات غذايي پسران 12 تا 16 ساله نشان داده،‌ فقط يك پنجم اين نوجوانان روزانه به طور مرتب ميوه و سبزيجات خام مي‌خورند، در حالي كه دختران به مراتب بيش از پسران ميوه و سبزي مي‌خورند.

ميوه‌ها با تاثير بر حركت غذا و روده‌ها به هضم غذا كمك مي‌كنند. پروفسور هرمن اولر كروتيس، استاد شيمي دانشگاه هلسينكي براي اولين بار در دهه 70 ميلادي به اهميت تاثير غذاهاي فيبردار بر سلامت اشاره كرد. او به تفاوت موجود در ناني كه با خمير ترش تهيه مي‌شود و نان سفيد، بسيار تاكيد كرد و نشان داد افرادي كه نان تهيه شده با خمير ترش مي‌خورند، به مراتب كمتر دچار سرطان غدد جنسي و دستگاه تناسلي مي‌شوند. گفتني است، برخي باكتري‌هاي روده با كمك فيبرهاي موجود در غذاهاي مصرفي، قادر به زندگي و توليد‌مثل هستند و اين‌گونه باكتري‌ها نقش مهمي در توليد مواد لازم براي جلوگيري از رشد سرطان‌ها دارند.

انسان هميشه بخشي از طبيعت بوده و خواهد بود. رسيدگي و مواظبت از محيط زيست و توجه به سلامت آن بخشي از توجهي است كه ما به سلامت خود داريم. تخريب و انحلال طبيعت، بدون شك موجب اختلال در كاركرد سيستم‌هاي بدن انسان مي‌شود. با در نظر گرفتن اين مساله، درك علل ايجاد و رشد امراض گوناگون در عرض صد سال اخير زياد دشوار نيست.

انسان با تكيه بر قدرت و نيروي ذهن و شعور خود در راه تكامل، موفق شده با رعايت كردن اصول بهداشتي و تغذيه‌اي و توجه به روح سالم و پاك بتواند با تغذيه سالم و رعايت كردن اصول اوليه زندگي، بدني سالم و روحي شاد داشته باشد و موثرترين روش در اين زمينه، بالا بردن سطح آگاهي علمي عموم مردم خواهد بود. توسعه معلومات و اطلاعات، كمك بسيار بزرگي در انتخاب تغذيه مناسب براي تقويت سلامت و همچنين انتخاب آگاهانه روش درماني مناسب در مقابله با بيماري‌هاست.

سيما سبزخواه

 كارشناس ارشد زيست‌شناسي (فيزيولوژي)